Решение задачи по физике: давление и площадь опоры

Ниже приведены ответы на вопросы и решение задачи из учебника физики на таджикском языке, оформленные для записи в тетрадь. Вопросы из верхней части страницы: 5. Чарост, ки гоҳи роҳ рафтани фил сатҳи Замин осебе намебинад, аммо пойи буз он сатхоро хароб мекунад? Ҷавоб: Зеро масоҳати кафи пойи фил хеле калон аст ва фишори он ба замин кам мешавад. Пойи буз бошад масоҳати хеле хурд дорад, бинобар ин фишори он ба сатҳи замин зиёд буда, онро хароб мекунад. 6. Одам бо дандонҳои пеш фишори зиёд ба вуҷуд оварда метавонад ё бо дандонҳои курсии худ? Ҷавоб: Одам бо дандонҳои пеш фишори зиёдтар ба вуҷуд меорад, чунки масоҳати сатҳи теғи дандонҳои пеш нисбат ба дандонҳои курсӣ хеле хурд аст. Мувофиқи формулаи \( p = \frac{F}{S} \), ҳар қадар масоҳат \( S \) хурд бошад, фишор \( p \) ҳамон қадар зиёд мешавад. 7. Чарост, ки релсҳои роҳи оҳанро на дар рӯйи хок, балки дар рӯйи болиштҳои чӯбин ё бетонӣ мехобонанд? Ҷавоб: Болиштҳои чӯбин ё бетонӣ (шпалҳо) масоҳати такягоҳро зиёд мекунанд. Ин имкон медиҳад, ки фишори қатора ба хок кам карда шавад ва релсҳо ба замин фурӯ нараванд. Супориш. Масъалаи 1: Агар қувваро ду бор зиёд (\( F_2 = 2F_1 \)) ва масоҳати сатҳро ду бор кам (\( S_2 = \frac{S_1}{2} \)) кунем, фишор чанд бор тағйир меёбад? Ҳал: Формулаи фишор: \[ p_1 = \frac{F_1}{S_1} \] Фишори нав \( p_2 \): \[ p_2 = \frac{F_2}{S_2} = \frac{2F_1}{\frac{S_1}{2}} = 2 \cdot 2 \cdot \frac{F_1}{S_1} = 4 \cdot p_1 \] Ҷавоб: Фишор 4 бор зиёд мешавад. Супориш. Масъалаи 2 (тахминӣ барои хишти стандартӣ): Барои ҳисоб кардани фишор дар се ҳолат (расми 5.2), мо андозаҳои хиштро мегирем: дарозӣ \( a = 25 \) см, бар \( b = 12 \) см, баландӣ \( c = 6.5 \) см. Вазни хишт \( P = F \approx 35 \) Н. 1. Дар ҳолати рост (масоҳати хурд): \[ S_1 = b \cdot c = 12 \text{ см} \cdot 6.5 \text{ см} = 78 \text{ см}^2 = 0.0078 \text{ м}^2 \] \[ p_1 = \frac{35 \text{ Н}}{0.0078 \text{ м}^2} \approx 4487 \text{ Па} \] 2. Дар ҳолати паҳлӯ (масоҳати миёна): \[ S_2 = a \cdot c = 25 \text{ см} \cdot 6.5 \text{ см} = 162.5 \text{ см}^2 = 0.01625 \text{ м}^2 \] \[ p_2 = \frac{35 \text{ Н}}{0.01625 \text{ м}^2} \approx 2154 \text{ Па} \] 3. Дар ҳолати хобида (масоҳати калон): \[ S_3 = a \cdot b = 25 \text{ см} \cdot 12 \text{ см} = 300 \text{ см}^2 = 0.03 \text{ м}^2 \] \[ p_3 = \frac{35 \text{ Н}}{0.03 \text{ м}^2} \approx 1167 \text{ Па} \] Супориш. Масъалаи 3: Дар расми 5.3 ду хишт рӯйи ҳам гузошта шудаанд. Дар ҳарду маврид қувваи таъсир (вазн) якхела аст, чунки массаи ду хишт тағйир намеёбад: \[ F = P_1 + P_2 = 2P \] Аммо фишор дар мавридҳо гуногун аст: - Дар мавриди аввал (чап) масоҳати такягоҳ \( S \) хурд аст, бинобар ин фишор зиёд аст. - Дар мавриди дуюм (рост) масоҳати такягоҳ \( S \) калон аст (хишти поёнӣ дар рӯйи калонаш хобидааст), бинобар ин фишор ба сатҳ камтар аст.